Πρώιμο σχεσιακό ή Αναπτυξιακό Τραύμα

Πώς οι πρώιμες σχέσεις επηρεάζουν τη συναισθηματική ζωή στην ενήλικη ζωή

Οι πρωταρχικές σχέσεις με τα πρόσωπα φροντίδας επηρεάζουν σημαντικά τη συναισθηματική ανάπτυξη του ατόμου. Μέσα από αυτές τις σχέσεις, το παιδί μαθαίνει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, να αναγνωρίζει τις ανάγκες του και να αναπτύσσει ένα βασικό αίσθημα ασφάλειας. Όταν ο ενήλικας βιώνεται ως συναισθηματικά διαθέσιμος και σταθερός, το παιδί εσωτερικεύει την εμπειρία, ότι «ο κόσμος είναι ασφαλής» και ότι «είμαι σημαντικός για τους άλλους».

Όταν όμως η σχέση χαρακτηρίζεται από αστάθεια, αδιαφορία ή απειλή, το παιδί προσαρμόζεται αναπτύσσοντας στρατηγικές επιβίωσης. Οι στρατηγικές αυτές, παρά το γεγονός ότι υπήρξαν κάποτε απαραίτητες, συχνά συνεχίζουν να επηρεάζουν τη συναισθηματική λειτουργία και στη μετέπειτα ενήλικη ζωή.

Το πρώιμο σχεσιακό ή αλλιώς αναπτυξιακό τραύμα, δεν αφορά μόνο τα απειλητικά για τη ζωή γεγονότα, αλλά και τις σημαντικές εμπειρίες που απουσίασαν, όπως είναι η σταθερή συναισθηματική ανταπόκριση, η επιβεβαίωση και η αίσθηση ότι κάποιος κατανοεί και συμβάλει στη ρύθμιση των συναισθημάτων του παιδιού. Όταν αυτές οι εμπειρίες απουσιάζουν, το νευρικό σύστημα του ατόμου ενδέχεται να παραμένει σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης ή άμυνας, επηρεάζοντας τον τρόπο που το άτομο σχετίζεται με τους άλλους, αλλά και με τον εαυτό του.

Έτσι, ένας ενήλικας που έχει βιώσει «πρώιμο σχεσιακό τραύμα», ενδέχεται να δυσκολεύεται στην ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης, να βιώνει φόβο εγκατάλειψης ή να διατηρεί μια λειτουργική συναισθηματική απόσταση, ιδιαίτερα όταν αυξάνεται η οικειότητα. Μπορεί, επίσης, να βιώνει έντονα συναισθήματα που απορρυθμίζουν ή να αισθάνεται αποσυνδεδεμένος από αυτά. Συχνά εμφανίζονται χαμηλή αυτοεκτίμηση, έντονη αυτοκριτική ή μια έντονη αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός».

Τα μοτίβα αυτά συχνά ενεργοποιούνται, κυρίως, στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων. Η αυξημένη οικειότητα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια πρώιμα βιώματα και συναισθήματα, χωρίς το άτομο να έχει πάντα επίγνωση της προέλευσής τους. Με τον τρόπο αυτό, εμπειρίες του παρελθόντος συνεχίζουν να διαμορφώνουν την παρούσα συναισθηματική εμπειρία αλλά και τον τρόπο του σχετίζεσθαι.

Η κατανόηση του αναπτυξιακού τραύματος δεν αποσκοπεί στην απόδοση ευθυνών, αλλά στην αναγνώριση των βαθύτερων ριζών των δυσλειτουργικών αλληλεπιδράσεων. Μέσα σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό θεραπευτικό πλαίσιο, το άτομο έχει τη δυνατότητα να επεξεργαστεί αυτές τις πρώιμες εμπειρίες, να αναπτύξει πιο αποτελεσματικούς τρόπους συναισθηματικής ρύθμισης και να οικοδομήσει σταδιακά πιο σταθερές και ουσιαστικές σχέσεις.

*Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε προσωπική υποστήριξη, επικοινωνήστε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία 

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum.

Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and loss (Vol. 1). Basic Books.

Καφέτσιος, Κ. (2005). Δεσμός, συναίσθημα και διαπροσωπικές σχέσεις. Τυπωθήτω/Δαρδάνος.

Herman, J. (1992). Trauma and recovery. Basic Books.

Μόττη-Στεφανίδη, Φ. (2022). Παιδιά και έφηβοι σε έναν κόσμο που αλλάζει: Προκλήσεις, προσαρμογή και ανάπτυξη. Εστία.

van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.